بر اساس گفته‌های قدیمی‌های روستا، این روستا دارای قدمت زیادی است. همچنین در این روستا مرقد امام‌زاده ابراهیم (ع) از نوادگان امام موسی ابن جعفر قرار دارد.

در این روستا چشمه‌های آبگرم  متعدد وجود دارد و به همین دلیل به روستای آبگرم شهرت یافته است.

آب این چشمه‌ها دارای خواص آب‌درمانی زیادی می‌باشد و برای درمان بسیاری از بیماری‌های پوستی، عضلانی و حتی بیماری‌های روحی و عروق تاثیر زاید الوصفی دارد.

همچنین دو باب حمام قدیمی به صورت حوضچه‌ای وجود دارد که یک باب مخصوص خانم‌ها و باب دیگر مخصوص آقایان است.

این روستا 1079 متر از سطح دریا بالاتر است و به همین سبب می‌توان غروب آفتاب را تا آخرین لحظات تماشا کرد.

همچنین دور این روستا را رشته کوه‌هایی با ارتفاع کم و متوسط احاطه کرده که با طی مسافت کوتاهی می‌توان در دامنه کوه قرار گرفت.

روستای آبگرم دارای جاذبه‌های گردشگری منحصر به فرد شهرستان خوروبیابانک است و سالانه پذیرای خیل عظیم گردشگران می باشد.

موضوعات مرتبط: روستای آبگرم

موضوعات مرتبط: دهستان چوپانان

موضوعات مرتبط: روستای خنج و دادکین

تاریخچه

این نام روستایی است کوچک اما در میان دره و دارای زیبایی منحصر به فرد این روستا از چند قسمت تشکیل شده به نام های بشکفت . پاپاشی . بیخ دره و ...این روستا در ایران استان اصفهان و در حوضه شهرستان خوروبیابانک قرار دارد . تعداد خانوار ساکن در این روستا بسیار اندک بوده و آنان نیز از اهالی روستا های مجاور می باشد . از دلایل مهم مهاجرت دیگر روستاه ها به این روستا مانند ایراج . حسین آباد و هفتومان و ... به این روستا : آب و هوایی منحصر بفرد حاصلخیزی خاک روستا موقعیت بسیار مهم از لحاظ حجم آبی زیاد و در دل دره بودنش می باشد که موقعیت جالبی دارد. این روستا در قدیم همان پاپاشی نام داشته است .از بزگان قدیم این روستا قربانعلی مسعود می توان نام برد وی برای آبادانی این روستا تلاش ها و زحمات بسیاری کشیده است . از جمله رسیدگی های جهاد کشاورزی و جهاد سازندگی در این روستا و دولت محترم می توان احداث لوله کشی آب داخل روستا . خطوط انتقال برق مخابرات و دکل های مخابراتی و تلویزیونی و رادیویی میباشد . در چند سال اخیر بدلیل آب گوارا و فراوان روستا با استفاده از خطوط لوله کشی به شهرستان خور انتقال داده اند و ماشین های کامیون حمل آب نیز برای انتقال آب این روستا به معادن اطراف از ین آب استفاده می نمایند . در سالهای اخیر دو عدد سد در موقعیت های مناسب در این روستا احداث گردیده که در سیستم آبی این روستا و روستاهای هم جوار تأثیر بسزایی گذاشته است .

محصولات

محصولات باغی این روستا انار . آلو . سیب . گلابی . زردآلو. هلو . گردو توت سیاه و سفید و غیره... است و محصولات زراعی آن گندم . جو . لوبیا .عدس . کنجد و غیره ... است

اهالی روستا به کار کشاورزی و دیگر مشاغل روستا دامداری و کار در معادن اطراف میباشد. جمع آوری گیاهان کوهی نیز در کنار امور دیگر به آنان کمک می کند. سیستم آبیاری مزارع از طریق چند استخر آب و جوی های سیمانی است.

کوه های اطراف این روستا بشدت مورد حفاظت محیط زیست می باشد که دلیل آن وجود صیادان و صید بی رویه در این منطقه بسیار زیباست . جانوران وحشی در این روستا عبارتند از یوز گرگ شغال و پرندگانی چون باز عقاب و زاغ کلاغ بز کویی آهو بره و کبک و طیهو از حیواناتی است که محافظت شده اند

براساس سرشماری سال ۱۳۸۵جمعیت آن ۴۳نفر (۱۶ خانوار) بوده است.

موضوعات مرتبط: روستای بازیاب

تاريخچه :چاه ملك در8 فرسنگي غرب خور و بر سر راه خور به نايين قرار گرفته است.در مورد احداث اين روستا گفته اند:موقعي كه شاه عباس از راه كوير به مشهد مي رفته است در محل فعلي چاه ملك چاهي حفر نموده است،وبه همين مناسبت اينجا به چاه ملك مشهور شده است.اما ابتداي آبادي چاه ملك از سال 1275هجري قمري است كه علي اصغربيك ياور غلامرضايي( از نوادگان حاج زين العابدين كلهر از ايل معروف كلهردر كرمانشاه)؛به كندن قنات آن اشتغال ورزيد.چاهملك كشتخوان وسيعي دارد و محصولات آن گندم،جو،پنبه،هندوانه،گوجه فرنگي،بادمجان،انگور و انار است.چاهملك داراي مسجد،حمام،مدرسه ي دخترانه و پسرانه است. جمعيت آن در حدود 1000 نفر است كه اغلب به كشاورزي و قاليبافي وگروهي به فعاليتهاي ديگر من جمله ميكانيكي،بنايي،گچ وآجرپزي مشغولند.

در اطراف چاهملك چند مزرعه وجود دارد كه عبارتند از:1-قادرآباد كه درسال1335ش احداث شده است2-آبادان كه درسال1325ش توسط جندقي ها احداث شده است3-اكبرآباد1328ش(مزرعه شيخيها) 4-نو دشت كه زميني حاصل خيز دارد و33سال پيش احداث شده است5- هاشم آباد6-اميرآباد 7-همت آباد

نقل از مجموعه آثاريغماي جندقي.جلد دوم.نامه ها

چاه ملک شهر خورشید شهر آفتابگردان شهر گل انار شهر مردان غیور و زنان نجیب شهر جوانان پرشور و دلیر شهر شهیدان کربلای ایران شلمچه و شهر شهیدان زنده شهیدستان دلیران ...
چاه ملک ما در 40 کیلومتری مرکز شهرستان خور و بیابانک و 340 کیلومتری مرکز استان اصفهان در مسیر طریق الرضا (ع) قرار دارد. 200 سال قدمت و 1500 نفر جمعیت ساکن دارد . یکی از قطب های کشاورزی شهرستان و یک روستای صنعتی و دارای کارگاه های مختلف می باشد. از افتخارات این روستا سی و یک شهید اهدایی مردم روستا در راه دفاع از میهن و اسلام میباشد.

موضوعات مرتبط: شهر چاهملک

    اهل ادب و هنر شاعر نام آشناي قرن دوازدهم هجري قمري يعني «يغماي جندقي» را مي شناسند. اما اطلاعات كمي درباره شهرجندق و منطقه كويري ايران منتشر شده است. جندق براي گردشگران داخلي و خارجي، منجمان، مورخان و دوستداران ميراث فرهنگي نام آشنايي است و با وجود كوچكي داراي ويژگي مثبت بسياري است كه مي توان گفت شهر هزارخوبي و هزارچهره است.
    * در دل كوير
    جندق شهري كوچك در حاشيه جنوبي كوير مركزي ايران در شمال شرقي استان اصفهان و از توابع شهرستان نائين است. وجه تسميه جندق از دو كلمه جنب ( كنار ) و دق ( دشت ، كوير و زمين ) به دست آمده است . اين شهر در دل كوير واقع شده و طبيعي است كه رفتن به آنجا سخت خواهد بود اما هر ساله جهانگردان و توريست هاي داخلي و خارجي بسياري به سوي اين شهر حركت مي كنند. جاذبه هاي گردشگري و توريستي اين شهر كوچك متنوع است كه به تفصيل به آن مي پردازيم.
    * تنها قلعه مسكوني ايران
    قدمت شهر جندق براساس آثار باقيمانده از ادوار گذشته به ۲ هزار سال مي رسد. شهري كه در حاشيه مسير جاده معروف و تاريخي ابريشم قرار داشته و به عنوان بندرگاه كوير محل استراحت كاروان هاي عبوري بوده است.
    در جندق قلعه انوشيروان وجود دارد كه تنها قلعه اي در كشورمان محسوب مي شود كه هنوزهم در آن مردم سكونت دارند. قلعه انوشيروان يكي از بزرگ ترين قلعه هاي تاريخي كشور به شمار مي رود كه از يك چهار ديواري كه در هر گوشه آن برجي دارد، تشكيل شده است.
    اين قلعه تاريخي و ديدني، داراي دروازه اي است كه خود دو برج به ارتفاع ۲۲ متر كه به سمت شرق باز مي شود دارد.
    قلعه انوشيروان با معماري منحصر به فرد خود در ميان بافت تاريخي جندق واقع شده است و داراي ويژگي هاي خاصي است. اگر در ميانه فصل تابستان كه گرمترين هوا در جندق است از قلعه انوشيروان بگذريد هواي مطبوع و خنكي را تجربه خواهيد كرد و اگر در فصل زمستان در كوچه هاي قلعه قدم بزنيد هواي نسبتاً گرمي را تجربه خواهيد كرد.
    اين قلعه داراي خانه هاي بسيار زيبا و قديمي است كه هنوز هم مردم جندق در آن ساكن هستند اما با وجود ويژگي هاي منحصر به فرد آن مورد بي مهري قرار گرفته است.
    علي اعتباري شهردار جندق در اين باره به «ايران» مي گويد: قلعه انوشيروان جندق تنها قلعه مسكوني ايران منتظر عنايت مسئولان ميراث فرهنگي و گردشگري است. اين قلعه به علت عدم حفاظت و مرمت در حال تخريب است و سال گذشته سازمان ميراث فرهنگي ۱۰ ميليون تومان براي مرمت قلعه انوشيروان پرداخت كه حتي نتوانستيم در ورودي آن را مرمت كنيم. اين قلعه بزرگ مي تواند با مرمت و احيا به يكي از جاذبه هاي ويژه گردشگري و ميراث فرهنگي كشور تبديل شود.
    * جندقي هاي مذهبي
    در قلعه انوشيروان مسجد جامع جندق و خانه تاريخي يغماي جندقي شاعر و مديحه سراي ايران قرار دارد. مسجد جامع جندق از سال ۹۶۰ هجري قمري محل تجمع مؤمنان بوده است و داراي ميداني است كه هم اكنون در ماه محرم از آن براي عزاداري سالار شهيدان امام حسين(ع) استفاده مي شود.
    همه مردم جندق شيعه دوازده امامي و مذهبي هستند. با وجود جمعيت كم (حدود ۶ هزار نفر) هر ساله شاهد اعزام كاروان هاي مذهبي اين شهر به عربستان، عراق و سوريه هستيم.
    همچنين در بين خانه هاي قلعه انوشيروان منزل يغماي جندقي داراي معماري خاصي است. اين خانه تاريخي داراي يك شاه نشين زيبا است كه با توجه مسئولان مي تواند يكي از جاذبه هاي توريستي جندق باشد.
    در جندق صفه نيزه گاه (نيازگاه) كه در يك فرسنگي جنوب شرقي شهر برفراز تپه هاي مزرعه اي با ايوان گنبدي و ديوارهاي كاهگلي واقع شده است كه زيارتگاهي براي جندقي هاست چرا كه شنيده شده كه روزي در اين مكان امام زمان(عج) را زيارت كرده اند.
    همچنين اهالي جندق به خود مي بالند كه در زمان مبعوث شدن پيامبراكرم (ص) بزرگان اين شهر نزد رسول خدا رفتند و هديه جندقي ها را تقديم وي كردند. شهردار جندق در اين باره مي گويد: در كتاب «حديقة الشيعه» مرحوم مقدس اردبيلي روايتي ذكر شده كه در آن گروهي از مردم جندق نزد پيامبراكرم (ص) مي روند و فرشي ابريشمي كه در جندق بافته شده بود را به رسول خدا هديه مي دهند.
    اين حديث كه به حديث بساط معروف است در صفحات ۳۸۱ الي ۳۸۴ كتاب حديقة الشيعه نگاشته شده است.
    « اعتباري » درباره فرش دستباف جندق مي گويد: فرش جندق از مرغوبترين فرشهاي دستباف نائين و ايران محسوب مي شود اما به علت نداشتن سود چندان از رونق افتاده است.
    * مصر در ايران
    روستاي توريستي مصر كه ميزبان گردشگران داخلي و خارجي بسياري است در ۴۰ كيلومتري جندق واقع شده است.
    اين روستا حدود ۱۵۰ سال پيش توسط شخصي به نام يوسف بناشده و به نام كشوري كه حضرت يوسف(ع) در آن فرمانروايي مي كرده يعني مصر نامگذاري شده است. روستاي مصر به علت موقعيت جغرافيايي و وجود تپه هاي ماسه بادي زيبا مورد توجه طبيعت گردان و بيابانگردان قرار گرفته است. در اين روستا كاروان هاي شتر سواري براي استفاده گردشگران مهياست.
    گذشتن از تپه ماسه هاي بادي زيبا تجربه اي فراموش نشدني است كه با حضور در جندق و روستاي مصر محقق خواهد شد.
    همچنين كاروان هاي توريستي مصر شب را در ميان بيابان مي گذرانند تا گردشگران ، پرستاره ترين شب ها را تجربه كنند. ستاره ها در شب هاي كوير آنقدر زيبا و نزديك به نظر مي رسند كه بيننده براي درآغوش گرفتن آنها، بارها دست هاي خود را باز مي كند. گردشگران خارجي كه به اين نقطه از كوير مراجعه مي كنند از ديدن اين همه شگفتي هيجان زده مي شوند.
    * طلاي سرخ در جندق
    زعفران يكي از محصولات مهم جندق محسوب مي شود. اين شهر داراي مرغوب ترين زعفران كشور است اما به علت كمبود آب در اين منطقه اين محصول تنها براي استفاده بومي برداشت مي شود. اعتباري در اين باره مي گويد: مردم جندق دوست دارند مرغوب ترين زعفران ايران را به نقاط ديگر ارسال كنند كه به همين علت براي توسعه كشاورزي در اين ناحيه احداث چند سد براي تامين آب پيشنهاد شده است. اگر با اين طرح ها موافقت شود كشاورزي اين شهر رونق دوباره پيدا مي كند. به غير از زعفران، سير، نعناع و انار از ديگر محصولات كشاورزي اين ناحيه محسوب مي شود.
    شهردار جندق ادامه مي دهد: در اين شهر مرغوب ترين فرش هاي نائين و ايران بافته مي شود اما بنا به دلايلي از جمله كمبود بودجه از رونق افتاده است. فرش جندق در زمان قديم از معروف ترين قالي هاي ايران به شمار مي رفت. همچنين به علت مسافت بسيار و دوري امكانات، اشتغال، از بزرگ ترين مشكلات اين ناحيه به شمار مي رود. مردم جندق با كشاورزي، كار در كوره هاي آجرپزي و بافت فرش نائيني امرارمعاش مي نمايند.
    همچنين در اطراف جندق معادن بسياري وجود دارد كه جوانان در آن اشتغال دارند.
    جندقي ها انتظار دارند با رونق گردشگري و ايجاد قطب گردشگري در دل كوير، اين شهر بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد.
    * جندق توسعه مي يابد
    يكي از طرح هايي كه در زمان حضور هيات دولت در استان اصفهان به تصويب رسيد و موجبات خوشحالي مردم اين منطقه را فراهم آورد تصويب طرح احداث جاده جندق - گرمسار بود. اعتباري در اين باره مي گويد: يكي از مشكلات جندق دوري مسافت نسبت به مركز استان و شهرهاي بزرگ است به طوري كه ۲۳۰ كيلومتر از مركز شهرستان نائين و ۳۷۰ كيلومتر از مركز استان اصفهان فاصله دارد. به همين علت طرحي را تقديم هيات دولت كرديم كه با اجرا شدن آن جاده جندق به گرمسار در ميان كوير احداث مي شود و ۳۰۰ كيلومتر مسافت جندق به طرف تهران كاسته مي شود. اين طرح در سال ۱۳۸۵ به تصويب هيات دولت رسيد و در دست مطالعه است. با اجراي اين طرح فاصله جندق به تهران به كمتر از ۳۵۰ كيلومتر مي رسد و راه ارتباطي مناسبي براي ارتباط استان هاي سيستان و بلوچستان، يزد، كرمان و خراسان جنوبي به پايتخت محسوب خواهد شد. همچنين به دستور رئيس جمهور قرار است خط لوله گاز جنوب به شمال از جندق بگذرد تا مردم اين منطقه از نعمت گاز بهره مند شوند .
    * خونگرم و ميهمان نواز
    مردم جندق بسيار خونگرم، سختكوش، ميهمان نواز، قانع با فرهنگ غني اسلامي و مذهبي هستند. شرح حال جندق و مردم اين منطقه در آثار مورخان و نويسندگاني مثل ناصرخسرو، در كتاب سفرنامه، حمدالله مستوفي در كتاب نزهة القلوب مقدسي در احسن التقاسيم و حكمت يغمايي در كتاب بر ساحل كوير نمك وجود دارد.
    جندق در سال ۱۳۲۰ صاحب پاسگاه شد اما در سال ۱۳۵۰ اين پاسگاه بي رونق جمع آوري شد چرا كه در اين ۳۰ سال حتي يك پرونده درگيري و تخلف هم در اين شهر گشوده نشد . ۵ سال است كه پاسگاه جندق بازگشايي شده اما علت آن وقوع تصادف هاي جاده اي است و بس.
    اهالي جندق دلي به بزرگي كوير دارند و پذيراي گردشگراني هستند كه از ابتداي پائيز تا اواسط بهار هر سال كه آب و هواي مطبوعي در اين ايام دارد به اين شهر وارد مي شوند؛ گردشگراني كه مي خواهند از ميراث تاريخي تا ميراث طبيعي بهره كافي را ببرند.
    
    
    محسن جندقي
موضوعات مرتبط: شهر جندق

جندق از توابع شهرستان خور  در 350 کیلومتری شمال شرقی  اصفهان قرار دارد . موقعیت جغرافیایی آن  عرض 33:56:23 شمالی و طول 54:21:29 شرقی  ارتفاع آن از سطح آبهای آزاد1213  متر می باشد . جندق از شمال به کویر بزرگ , از غرب به کویر ریگ جن و سلسله کوه های جندق , از جنوب به بیاباتهای اطراف خور و از شرق به حاشیه جنوبی دشت کویر محدود می شود . طبق آخرین سرشماری جمعیت جندق 4500 نفر بوده است که اکثر مردم آن به دامداری و کشاورزی مشغولند . از مهمترین محصولات آن می توان به زعفران , گندم و جو اشاره کرد . نان هاى شهر جندق را از ياد نبريد كه بسيار لذيذ است .

زبان مردم جندق فارسي است ، مردم بعضي از روستاها ، چون خور ، گرمه ، خنج ، دادكين ، ارديب ، ايراج و فرخي داراي لهجه‌ي ويژه‌اي هستند و واژگان پهلوي در زبان آنان بسيار است .

شهرستان جندق در زمانهای گذشته در مسیر شاه راه ارتباطی کاروان گذر جندق به بیدستان قرار داشته و کاروانهایی که از سمت جنوب ایران قصد عزیمت به ری و شمال کشور را داشته اند , قبل از عبور از دریای کویر در جندق اتراق می کرده اند . سون هدین کویر نورد بزرگ سویدی در کتاب کویرهای ایران به نام جندق اشاره کرده و 2 روز را قبل از عزیمت به طرود در جندق سپری کرده است . در حال حاضر جندق محور ارتباطی اصفهان-نایین-جندق-دامغان-مشهد است و مسافرانی که از اصفهان و شهرهای جنوبی ایران قصد عزیمت به مشهد را دارند از این محور استفاده می کنند .

از آثار باستانی جندق می توان به آب انبارهای فراروان ، قلعه انوشیروان عادل و هانه يغما جندقي شاعر پرآاوازه  اشاره کرد.

شهر جندق دارای یک پمپ بنزین و یک پاسگاه پلیس است و هیچگونه مهمانسرا و هتلی در این شهر وجود ندارد .

موضوعات مرتبط: شهر جندق

موضوعات مرتبط: شهر فرخی

طبيعت سرسبز و نخلستان‌هاي برافراشته، گستره وسيعي از روستا را به خود اختصاص داده است. چشم‌انداز باغ‌هاي ميوه و نخلستان‌هاي انبوه روستا، بسيار زيبا و از جملة جاذبه‌هاي طبيعي قلمرو اين روستا به شمار مي‌روند.

ساباط‌ها، کارونسرا و آسياب آبي از جاذبه‌هاي تاريخي اين روستا هستند.
مسجد جامع روستا، معماري منحصر به فرد و باشکوهي دارد. اين مسجد، مرکز برپايي مراسم مذهبي در روستاست. آرامگاه تني چند از بزرگان روستاي مهرجان مانند حاج شمس‌الدين محمد از مفاخر علمي روستا، مورد احترام مردم روستاست.
خانه‌هاي مسکوني بافت قديم روستا، قدمتي کهن دارند. در و پنجره‌هاي چوبي، سردرهاي بلند و نقش و نگارهاي بر روي درهاي خانه‌ها از ويژگي‌هاي جالب توجه معماري اين روستا به شمار مي‌روند و مورد توجه گردشگران قرار مي‌گيرند.
صنايع دستي در روستاي مهرجان رواج دارد. بافت قالي با طرح نايين، گليم، انواع زنبيل و سبد، کلاه حصيري، جارو، بادبزن، حصيرهاي بسته‌بندي خرما و تخته گو (چشم نظري، که با اسفند، مهره‌هاي رنگين و خرما خرک تزيين مي‌شود) از انواع صنايع دستي روستاي مهرجان به شمار مي‌روند.
سوغاتي‌هاي اين روستا عبارتند از: خرما و شيره خرما، حوله، کرباس، جارو، عبا، شمد، چادرشب، قالي، گليم و ديگر صنايع دستي که در روستا توليد مي‌شوند.
برگزاري مراسم اعياد نوروز، فطر، قربان و بزرگداشت روزها و شب‌هاي ملي سيزده به در، چهارشنبه سوري، يلدا و تولد ائمه در روستا رواج دارد.
کشتن نخل از مراسم خاص روستا است. اين رسم، ويژة روستا است. پنير نخل از جمله نادرترين محصولاتي است که تهية آن نياز به کُشتن نخل دارد. عيد برات نيز از مراسم ويژة اين روستا است که در نيمه شعبان برگزار مي‌شود.
موسيقي و زمزمه ترانه‌هاي محلي همراه با سازهاي ني و سرنا در مراسم جشن و سرور و عروسي‌هاي روستا رواج دارد.
بازي‌هاي محلي رايج در اين روستا عبارتند از: قايم شدو، سنگ چين، گازي مازي، قلم قلم، نگرانگرا، هرنگ هرنگ، سوتو، گتين و گل گندم.
غذاهاي محلي روستا مشتمل بر انواع کباب، سيب‌زميني تنوري، آبگوشت، کلاجوش، چرب و شيرين، يخ نيش، دوشوا، چنگان يا چنگمان، غليف يا قليف، دوماشو، آش سرکة چغندر، آش آنغوره، آش ترش، آش کدو حلوايي و آش دوغ که با مهارت خاصي پخته مي‌شود.
دسترسي: اين روستا از طريق جاده آسفالت نايين به خور و بيابانک قابل دسترسي است.

موضوعات مرتبط: روستای مهرجان

دشت کویر آفتاب سوزان و درخشان و آسمان تابنده ای دارد که طبع عاشقانه می پروراند  پرتو زرین این آفتاب مخصوصاً در مرکز این کویر بیشتر درخشندگی دارد زیرا لطافت هوابا فروزندگی آفتاب همراه است . در دامنه کوه های مصفا و حاصلخیز ودر کنار دره های عمیق با سنگ آب های پر آب و درختان وحشی یک روستای ایرانی مدت ها است که اسیر شادمانی زمانی قرین اندوه و تاراج باغبان بوده است . این روستا چون دختری گلچهره ، بساط رنگارنگ کوچه های با صفا و بنا های رنگین شرقی خود را در زیر آسمان و آفتاب طلایی کویری گسترانده و هزاران سال است که زیر هوای الماس گون کویر طنازی می کند.

ایراج روستایی است که اولین نژاد ایرانی در نخستین روزهای تمدن خود بنا کرده است و همواره سدی در برابر تاخت وتاز وحشیان بوده است و هنوز زخم های آن نامردان بر پیکره آن نمایان است اما هرگز کمر خم نکرده است ، هنوز دیوارهای سنگی و ستون های بر افراشته آن بر فراز آن تپه قدیمی آشکار است .
آن خانه های خشتی و گلی و سقف های طاقدیسی که معماران آن را با قلم زرنگار و سلیقه دلنواز خود زینت داده و شاهکار های بسیاری از روح زنده ایرانی بودن را در روستای طرب انگیز ایراج که اقتدار آسمان کویر و بزرگی آفتاب ایران را آشکار می سازد به نمایش گذاشته اند .

این روستا با چشمه هایی از آب زمزم و کوثر و درختانی از طوبی و سدره بهشتی و هوای ملایم ولطیف بهاری هیچ مناسبتی با آسمان زنگارگون و بوی نفت که نشان از قیافه در هم و گرفته شهر است ندارد .
صبح ها هنگام سپیده دم و ظهر ها در موقع تابش شدید آفتاب و عصر ها هنگامی که روز دیگر آماده رفتن شده است و جای خود را به شب می سپارد بانگ ملایم  و زیبای مؤذن و آواز عاشقانه او سال ها است که طنین انداز روستا است .
آسمان نیلی ایراج مدت ها است که قبا های بلند و کلاهای نمدی و قیافه های جدی ولی بشاش مردان با وقار و گیسوان سیاه رنگ دخترک ها و چادر های گل دار و چهار قد های سپید زنان را که طاق ابروهای آنان مثال کمان آرش از گوشه چهار قد نمایان است می بیند .
ایراج روستایی است با وفا که هرگز عهد خود را با دلداده خود نشکسته است و هیچ یک از دلنوازی های خود را از دست نداده است و همیشه با آغوشی از گل و لبخند میهمانان خود را به آغوش می کشد.

از " ایراج " در متون قرون سوم و چهارم هجری با نام " ارا " و " ارابه " یاد شده است و مردمان خوری به آن " ایرا " می گویند.ایراج دارای قلعه ای قدیمی است که بر روی ارتفاعی در روستا واقع شده و در سال 1327 هجری قمری در درگیری بین قوای دولتی با " رمضان خان باصری " بخشی از آن آسیب دید.رمضان خان در سال 1336 هجری قمری از فارس وارد خور و بیابانک شده بود.از دیگر آثار تاریخی ایراج می توان به " سرو کهن " اشاره کرد که دارای ارتفاعی بیش از 50 متر و عمری حدود یک هزار سال است .
" بقعه خضرنبی " نیز یکی دیگر از آثار تاریخی این منطقه است .

 

تاریخچه منک

" منک " مزرعه ای است نسبتاً بزرگ که در 10 کیلو متری جنوب روستای ایراج ( از توابع بخش خور و بیابانک ، شهرستان نایین ، استان اصفهان ) واقع شده است .
این مزرعه از شمال به کوه بلند و زیبای سلیمان و از جنوب به کوه صوفه و از غرب به مزرعه بهین و از شرق به مزرعه دادکین خنج منتهی می شود . این منطقه کاملاً کوهستانی است که دنباله سلسله جبال زاگرس مرکزی ایران  می باشد .
،.
در مسیر جاده ایراج به منک بعد از رودخانه سوهانو جاده به دو قسمت تقسیم می شود که یک قسمت به معدن گچ می رود و قسمتی دیگر به منک منتهی می شود . این معدن با ذخیره گچ فراوان و طی آزمایشاتی که بر روی خاک آن صورت گرفته دارای بهترین گچ با درصد ناخالصی کم می باشد که گچ آن به کارخانه پخت گچ  "گولار"  منتقل و مورد استفاده قرار می گیرد .

با ورود به مزرعه منک می توان به سرچشمه آب رفت و از آب گوارا و شیرین آن نوشید وساعاتی را در کنار این چشمه و استخر زیبا و درختان اطراف آن گذراند و از زیبایی طبیعت و کوه های سر به فلک کشیده آنجا و نغمه پرندگان لذت برد  .
محل استراحت در این مزرعه تلّار ( = آلاچیق ) می باشد که در کنار آن آتش  و چای آتشی همیشه مهیا است . اگر در تابستان به این مزرعه رهسپار شوی می توان از میوه های گوناگون آن نظیر زرد آلو ، سیب گلاب  ، انار ، توت ، آلبالو ، گردو ، بادام ، انجیر ، گلابی، هلو ، انگور و انواع صیفی جات ، سبزی و حبوبات استفاده کرد .
اتاق ها در این مزرعه از سنگ وگل ساخته شده و دارای در های قدیمی چوبی می باشد  و همچنین مسجدی در این مکان می باشد که توسط حاج محمد حسن مؤبد تأسیس شده است و کف اتاق ها و مسجد با زیلو هایی فرش شده که توسط حاج محمد حسن مؤبد و همسر ایشان  بافته شده است.
از دیگر دیدنی های منک ، غار صوفه می باشد . این غار در بالای کوهی به همین نام قرار گرفته است . هرچند بالا رفتن از این کوه کمی دشوار می نماید ، ولی وقتی وارد این غار می شوی چشم اندازی بسیار زیبا دارد که از آنجا می توان صدها کیلومتر مناطق دوردست  روبروی غار را دید . از عجایب این غار، ارتفاع دهانه آن می باشد که به بیش از 20 متر می رسد و در بالاترین ارتفاع آن یک درخت انجیر روییده است  . هر چه به انتها ی غار می رویم از ارتفاع آن کاسته می شود تا جایی که به 10 سانتیمتر می رسد و همچنین طول غار بیش از    50 متر می باشد  که انتهای آن بسیار مرطوب است  ونوعی گل وجود دارد که به هیچ عنوان آب از آن عبور نمی کند .در این غار پروانه های بزرگ و زیبایی زندگی می کنند که تعداد آنها به هزاران عدد می رسد  . همچنین در اطراف غار معدن  سنگ باریت وجود دارد .
این مزرعه  برق کشی نمی باشد که وسیله روشنایی در شب ها چراغ فانوس می باشد و غذا نیز به وسیله  آتش  تهیه می شود .

همچنین از عجایب این مزرعه این است که از آبان ماه خورشید ساعت 9 صبح  نمایان می شود و ساعت 3 بعد از ظهر پنهان می گردد  و به تدریج در آذر و دی ماه  تقریباً آفتاب برای لحظاتی به این مزرعه می تابد  . در فصل زمستان این مزرعه پوشیده از برف و یخ می باشد و رفتن به آنجا نیز مشکل است  . شب های منک  حتی در تابستان سرد می باشد و بدون پتو و لحاف نمی توان شب را سپری کرد . ساعت خواب در منک یک ساعت پس از اذان مغرب و ساعت بیداری هنگا م اذان صبح می باشد . نا گفته نماند که در منک ندای ملکوتی اذان دقیقا در وقت شرعی و بدون استفاده از ساعت توسط حاج محمد حسن مؤبد طنین انداز می گردد . همچنین در شب های چهارشنبه و جمعه هر هفته دعای توسل و کمیل و همچنین مراسم روضه خوانی توسط حاج محمد حسن مؤبد برگزار می شود .
از دیگر زیبایی های این مزرعه ، شب های بسیار پر ستاره آن می باشد که تمامی صور فلکی قابل مشاهده است.
یکی دیگر از قسمت های دیدنی منک " گدار بالا " می باشد که در مشرق منک واقع شده و گردنه ای است مرتفع که همیشه در آنجا باد نسبتاً تندی می وزد ودر تابستان  نشستن بر فراز این گدار بسیار لذت بخش می باشد و چشم انداز بسیار زیبایی نیز دارد . این گدار محل عبور حیواناتی از قبیل قوچ و کل می باشد .
از محل های دیدنی دیگر منک ، سیلوی کوچکی است در دل کوه که" کندو" نام دارد . ظرفیت این کندو در حدود 200 کیلو گرم غلات است . در زمان های قدیم که راهزنان به ده ها و مزارع منطقه حمله می کردند، اهالی منک به اندازه چند ماه آذوقه خود را در این کندو پنهان می نمودند و جالب این جاست که این کندو آنچنان به رنگ صخره های اطراف آن ساخته شده که تا فاصله 5 متری ، قابل تشخیص نیست .  

پوشش گیاهی طبیعت اطراف منک درختانی از قبیل بنه ، بادام کوهی و انجیر کوهی و همچنین بوته هایی از جمله ترخ ، قیچ ، پرشم ، چزه ، علیجان ، انگور شغال ، ریش قاضی ، اسفند و نیز گیاهان دارویی ومعطر مانند زیره، تخمه صحرایی ، آویشن ، تخمه شربتی ، اسطو خودوس ،پونه ،خاکشیر،رازیانه، بو مادران و شیرین بیان می باشد .
حیواناتی که در طبیعت منک یافت می شوند شامل بز کوهی ، کل ، قوچ ، میش ، کبک ، تیهو ، بلبل کوهستان ، مار ، سیاه دم  ،  گنجشک ، هد هد ، کلاغ ، زاغ ، جغد ، مرغ حق ، شغال ، روباه ، یوز و سیاه گوش می باشد .

 

غار صوفه ایراج غاری پر از پروانه های زیبا

 

، غار صوفه . این غار در بالای کوهی به همین نام قرار گرفته است . هرچند بالا رفتن از این کوه کمی دشوار می نماید ، ولی وقتی وارد این غار می شوی چشم اندازی بسیار زیبا دارد که از آنجا می توان صدها کیلومتر مناطق دوردست  روبروی غار را دید . از عجایب این غار، ارتفاع دهانه آن می باشد که به بیش از 20 متر می رسد و در بالاترین ارتفاع آن یک درخت انجیر روییده است  . هر چه به انتها ی غار می رویم از ارتفاع آن کاسته می شود تا جایی که به 10 سانتیمتر می رسد و همچنین طول غار بیش از    50 متر می باشد  که انتهای آن بسیار مرطوب است  ونوعی گل وجود دارد که به هیچ عنوان آب از آن عبور نمی کند .در این غار پروانه های بزرگ و زیبایی زندگی می کنند که تعداد آنها به هزاران عدد می رسد  . همچنین در اطراف غار معدن  سنگ باریت وجود دارد .
از دیگر زیبایی های این مزرعه ، شب های بسیار پر ستاره آن می باشد که تمامی صور فلکی قابل مشاهده است.
موضوعات مرتبط: روستای ایراج